loneliness is the poverty of self, solitude is the richness of self
एक्लोपन स्वयंको दरिद्रता हो (Loneliness is the poverty of self): एक्लोपन भनेको अरुको साथको अभावमा अनुभव गरिने खालीपन, दुःख र असुरक्षाको भावना हो। यो सामान्यतया नकारात्मक अनुभव हो।'स्वयंको दरिद्रता' भन्नाले जब व्यक्ति एक्लोपन महसुस गर्छ, तब उसको भित्री संसार रित्तिएको, अपूर्ण र कमजोर भएको अनुभव हुन्छ। उसलाई अरूको साथ, माया र स्वीकृतिको खाँचो महसुस हुन्छ। यो मानसिक र भावनात्मक रूपमा व्यक्तिलाई गरिब बनाउँछ, किनकि उसले आफ्नो मूल्य र खुशी बाहिरी स्रोतमा खोजिरहेको हुन्छ।
एकान्त स्वयंको सम्पन्नता हो (Solitude is the richness of self): एकान्त भनेको स्वेच्छाले आफूलाई अरुबाट अलग राखेर बिताइएको समय हो। यो समय व्यक्तिले आत्म-चिन्तन, आत्म-बोध र आफ्नो भित्री संसारलाई पोषण गर्न प्रयोग गर्छ। यो सामान्यतया सकारात्मक र उत्पादक अनुभव हो।'स्वयंको सम्पन्नता' भन्नाले जब व्यक्ति एकान्तमा बस्छ, उसले आफ्नो भित्री स्रोतहरूलाई पुनर्जीवित गर्छ। यो समयमा उसले आफ्नो विचारहरूलाई व्यवस्थित गर्छ, नयाँ योजनाहरू बनाउँछ, रचनात्मक बन्छ र आफ्नो आत्मालाई ऊर्जा दिन्छ। एकान्तले व्यक्तिलाई आफ्नो शक्ति, क्षमता र शान्तिको गहिरो बुझाइ दिन्छ, जसले उसलाई भित्री रूपमा धनी र परिपक्व बनाउँछ।
एक्लोपनको बगैँचा (The Garden of Loneliness): यो त्यस्तो बगैँचा हो जहाँ तपाईंले फूल रोपेर सजाउनु भएको छैन, पानी हालेर सिंचन गर्नु भएको छैन, र झारपात उखेलेर सफा गर्नु भएको छैन। यो बगैँचा सुनसान छ, खडेरीले ग्रस्त छ, र यसमा कुनै रंगीन फूल वा फल छैनन्। तपाईं यो बगैँचालाई हेरेर दुःखी हुनुहुन्छ र अरु कोही आएर यसमा पानी हालिदिए हुन्थ्यो, फूल रोपिदिए हुन्थ्यो, र यसलाई सुन्दर बनाइदिए हुन्थ्यो भन्ने चाहना राख्नुहुन्छ। तपाईंको खुशी अरु कसैले आएर यो बगैँचालाई सजाउँछन् कि भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ। यो बगैँचा 'गरीब' छ किनकि यसमा तपाईंको आफ्नै योगदान छैन र यो बाहिरी सहाराको प्रतीक्षामा छ। एकान्तको बगैँचा (The Garden of Solitude): यो त्यस्तो बगैँचा हो जहाँ तपाईं आफैं मालिग (Gardener) बन्नुहुन्छ। तपाईंले शान्तपूर्वक समय निकालेर यो बगैँचामा नयाँ फूलका बिरुवाहरू रोप्नुहुन्छ (नयाँ विचार, योजना), नियमित रूपमा पानी हाल्नुहुन्छ (आत्म-चिन्तन, ध्यान), झारपात उखेल्नुहुन्छ (नकारात्मक विचार र भावनाहरू हटाउनुहुन्छ), र यसलाई सुन्दर बनाउन समय बिताउनुहुन्छ। यो बगैँचामा अरु कोही नहुँदा पनि तपाईंलाई आनन्द र शान्ति मिल्छ किनकि तपाईंले आफ्नै प्रयासले यसलाई सुन्दर र फलदायी बनाउनु भएको छ। यो बगैँचा 'सम्पन्न' छ किनकि यसमा तपाईंको आफ्नै परिश्रम, सिर्जनात्मकता र भित्री शान्ति प्रतिविम्बित हुन्छ।
पढ्ने बानी बसाल्नु (To acquire the habit of reading): यो सामान्य पढाइ वा सूचना बटुल्नु मात्र होइन। यो भनेको पुस्तक, लेख, वा अन्य सामग्रीहरूलाई नियमित रूपमा, ध्यानपूर्वक र गहिरोसँग अध्ययन गर्ने अभ्यास विकास गर्नु हो। यसमा ज्ञान, विचार, दृष्टिकोण र कथाहरूमा आफूलाई संलग्न गराउनु पर्छ। आफ्नै लागि एउटा सुरक्षित आश्रय निर्माण गर्नु (To construct for yourself a refuge): 'आश्रय' (refuge) भनेको दुःख वा खतराबाट बच्नको लागि सुरक्षित ठाउँ हो। यहाँ यो आश्रय भौतिक नभएर मानसिक र भावनात्मक हुन्छ। यो आश्रय व्यक्तिले अरूबाट नपाउने, बरु आफैंले आफ्नो ज्ञान, समझदारी र आत्मिक शान्तिद्वारा निर्माण गर्ने हो। पढाइले हामीलाई यस्तो भित्री शक्ति दिन्छ जसले बाहिरी नकारात्मकताबाट जोगाउँछ। जीवनका प्रायः सबै कष्टहरूबाट (From almost all the miseries of life): 'कष्ट' (miseries) भन्नाले जीवनमा आइपर्ने दुःख, चिन्ता, तनाव, निराशा, एक्लोपन, बोरियत, अनिश्चितता, अज्ञानता लगायतका सबै प्रकारका कठिनाइहरू हुन्। 'प्रायः सबै' भन्नुको अर्थ पढाइ कुनै जादुई समाधान होइन जसले हरेक समस्यालाई पूर्ण रूपमा हटाइदिन्छ, तर यसले अधिकांश समस्याहरूसँग जुध्न र तिनको सामना गर्न सक्ने मानसिक र बौद्धिक बल प्रदान गर्छ। ज्ञानले कष्ट कम गर्छ: पढाइले नयाँ ज्ञान र समाधान दिन्छ, जसले जीवनका व्यावहारिक समस्याहरू (जस्तै करियर, सम्बन्ध) बुझ्न र समाधान गर्न मद्दत गर्छ।भावनात्मक सहारा: यसले हामीलाई अन्य मानिसका अनुभव र कथाहरूमा डुबाउँछ, जसले एक्लोपन हटाउँछ, भावनाहरू बुझ्न सिकाउँछ र भावनात्मक शान्ति दिन्छ।मानसिक पलायन: जब जीवनमा कठिनाइ आउँछन्, पुस्तकहरूले हामीलाई अस्थायी रूपमा फरक संसारमा लैजान्छन्, जसले तनाव कम गर्न र मनलाई ताजा गर्न मद्दत गर्छ।सृजनात्मकता र आलोचनात्मक सोच: पढाइले हाम्रो सोचाइलाई फराकिलो बनाउँछ, जसले हामीलाई समस्याहरूलाई फरक दृष्टिकोणबाट हेर्न र नवीन समाधान खोज्न सक्षम बनाउँछ।
तपाईंको मनको शहर (Your Mind as a City): यो शहरमा कहिले खुशीका घाम लाग्छन्, कहिले परीक्षाको तनाव वा करियरको अनिश्चितता जस्ता आँधीबेहरी आउँछन्, कहिले निराशाका बादल मडारिन्छन्, र कहिले एक्लोपनको सुनसान रात पर्छ। बाहिरबाट विभिन्न आवाजहरू (सामाजिक दबाब, तुलना) आउँछन् जसले तपाईंलाई विचलित गर्न सक्छन्। पढ्ने बानी: तपाईंको 'ज्ञानको पुस्तकालय' निर्माण (Reading Habit: Building Your 'Library of Knowledge'): जब तपाईं पढ्ने बानी बसाल्नुहुन्छ, तपाईंले आफ्नो शहरको बीचमा एउटा विशाल र बलियो पुस्तकालय (वा अभयारण्य) निर्माण गर्दै हुनुहुन्छ। हरेक पुस्तक (Each Book) यस पुस्तकालयको एउटा बलियो इँटा, एउटा खम्बा, वा एउटा बहुमूल्य सामग्री हो। तपाईंले जति धेरै पढ्नुहुन्छ, यो पुस्तकालय त्यति नै विशाल र बलियो बन्दै जान्छ।ज्ञानको संग्रह (Collection of Knowledge): यस पुस्तकालयभित्र इतिहासका अनुभवहरू, विज्ञानका नियमहरू, दर्शनका विचारहरू, साहित्यका कथाहरू र अनगिन्ती सूचनाहरू संकलित हुन्छन्।
कष्टहरूबाट आश्रय (Refuge from Miseries): जब तपाईंको मनको शहरमा जीवनका कुनै पनि कष्ट (Miseries) - जस्तै:परीक्षाको तनाव (Exam Stress): तपाईं यस पुस्तकालयभित्र पस्नुहुन्छ र विषयसँग सम्बन्धित थप ज्ञान, अघिल्ला प्रश्नपत्रका समाधान, वा सफल व्यक्तिका रणनीतिहरू पढ्नुहुन्छ। यसले तपाईंको तनाव कम गर्छ र आत्मविश्वास बढाउँछ।एक्लोपन वा बोरियत (Loneliness or Boredom): तपाईं यस पुस्तकालयभित्र पस्नुहुन्छ र कुनै रमाइलो उपन्यास, प्रेरणादायक जीवनी, वा रोचक तथ्यहरू पढ्न थाल्नुहुन्छ। तपाईंलाई लाग्छ कि तपाईं एक्लो हुनुहुन्न, किनकि लेखक र पात्रहरू तपाईंको साथमा छन्।निराशा वा अनिश्चितता (Disappointment or Uncertainty): तपाईं यहाँ जीवनका ठूला दर्शन, सफल व्यक्तिका संघर्षका कथाहरू वा समाधानका सिद्धान्तहरू पढ्नुहुन्छ। यसले तपाईंलाई नयाँ दृष्टिकोण दिन्छ र समस्याहरूलाई सामना गर्ने शक्ति दिन्छ।बाहिरी हल्ला र नकारात्मकता (External Noise and Negativity): यो पुस्तकालयको बाक्लो भित्ताले बाहिरका कोलाहल र नकारात्मकतालाई छेक्छ। यहाँ तपाईं शान्तपूर्वक आफ्नो विचारहरूलाई व्यवस्थित गर्न सक्नुहुन्छ।
"निराशावाद कहिल्यै स्वीकार्य हुन सकेन किनभने कुनै पनि व्यवस्थाले यसलाई थेग्न सक्दैन।" (Pessimism has never been in fashion because no order could stand it;) यहाँ 'फेसन' (fashion) भन्नाले लोकप्रियता वा व्यापक स्वीकार्यता बुझाउँछ। इतिहासमा वा वर्तमानमा कुनै पनि समाज, संस्था, सरकार वा मानव प्रणालीले निराशावादलाई आफ्नो मूल सिद्धान्त वा सञ्चालनको आधार बनाउन सकेन। 'कुनै पनि व्यवस्थाले थेग्न सक्दैन' भन्नुको अर्थ हो, यदि कुनै समूह वा समाज निराशावादी भयो भने, यसले कुनै पनि काम गर्न सक्दैन, प्रगति गर्न सक्दैन र अन्ततः विघटन हुन्छ। निराशावादले निष्क्रियता, ऊर्जाको कमी र समाधान खोज्ने क्षमतालाई नष्ट गर्छ। कुनै पनि 'व्यवस्था' (order) चाहे त्यो परिवार होस्, समाज होस्, राष्ट्र होस् वा अर्थतन्त्र होस्, त्यसलाई सञ्चालन गर्न र टिकाउनको लागि आशा, विश्वास र सकारात्मकताको आवश्यकता पर्छ।
"यो मनको विलासिता हो, र यसैले सामान्य मानिसको पहुँचभन्दा बाहिर छ।" (it's a luxury of the mind, and thus beyond the reach of the common man.) 'मनको विलासिता' भन्नाले निराशावाद एउटा यस्तो मानसिक अवस्था हो जसलाई केवल केही मानिसहरूले मात्र 'अफोर्ड' गर्न सक्छन्। यो उनीहरूको लागि एउटा सुविधा हो जसलाई यसले तत्काल असर गर्दैन। जोसँग आधारभूत आवश्यकताहरू पूरा गर्ने चिन्ता छैन, वा जसलाई आफ्नो जीवन चलाउन निरन्तर प्रयास र कार्य गर्नुपर्दैन, उनीहरू मात्र संसारको अन्धकार पक्षमा ध्यान केन्द्रित गर्ने 'विलासिता' वहन गर्न सक्छन्। 'सामान्य मानिसको पहुँचभन्दा बाहिर' भन्नुको अर्थ हो, धेरैजसो मानिसहरू जो आफ्नो दैनिक जीवनका लागि संघर्ष गर्छन्, उनीहरू निराशावादी बन्ने 'विलासिता' वहन गर्न सक्दैनन्। एक साधारण किसान जसले खेतमा काम गर्छ, उसले फसल राम्रो हुनेछ भनेर आशा गर्नैपर्छ; एक विद्यार्थी जसले पढाइ गर्छ, उसले परीक्षामा सफल हुनेछु भनेर विश्वास गर्नैपर्छ; एक मजदुर जसले काम गर्छ, उसले आफ्नो श्रमको प्रतिफल पाउनेछु भनेर आशा गर्नैपर्छ। यदि उनीहरू निराशावादी बने भने, उनीहरूले काम गर्न छोड्छन्, संघर्ष गर्न छोड्छन् र उनीहरूको जीवन अगाडि बढ्दैन। उनीहरूको अस्तित्व नै आशा र कर्ममा आधारित हुन्छ।
कलेजको सञ्चालनमा आशावादको आवश्यकता (The Need for Optimism in College Operation): यो कलेज एउटा विशाल प्रणाली हो जहाँ विद्यार्थीहरू पढ्न आउँछन्, प्राध्यापकहरू पढाउँछन्, कर्मचारीहरूले व्यवस्थापन गर्छन्। यो सम्पूर्ण प्रणाली चलाउनका लागि प्रत्येक सदस्यमा केही न केही आशावाद हुनैपर्छ। प्राध्यापकको रूपमा: यदि म प्राध्यापक भएर "विद्यार्थीहरूले कहिल्यै केही सिक्दैनन्," "पढाउनु बेकार छ," "यो विषयको कुनै भविष्य छैन" भनेर सोच्न थालेँ भने, म कक्षामा पढाउनै सक्दिनँ, अनुसन्धान गर्नै सक्दिनँ। मेरो निराशावादले शिक्षाको सम्पूर्ण 'व्यवस्था' लाई ध्वस्त पार्छ।विद्यार्थीको रूपमा: यदि तपाईं विद्यार्थी भएर "म कहिल्यै पास हुन्न," "यो डिग्रीको कुनै काम छैन," "मेरो भविष्य अन्धकार छ" भनेर सोच्न थाल्नुभयो भने, तपाईंले किताब खोल्न पनि मन पराउनुहुन्न, परीक्षाको तयारी गर्नुपर्छ भन्ने पनि लाग्दैन। तपाईंको निराशावादले तपाईंको पढाइको 'व्यवस्था' नै भत्काउँछ।
निराशावाद 'मनको विलासिता' कसरी हो? (How Pessimism is a 'Luxury of the Mind'): कल्पना गर्नुहोस्, कलेजको बोर्डमा एकजना अत्यन्तै धनी, सेवानिवृत्त, र कुनै काम वा जिम्मेवारी नभएका व्यक्ति हुनुहुन्छ। उहाँलाई आफ्नो जीविकाको लागि कुनै चिन्ता छैन, उहाँको कुनै लक्ष्य छैन जसका लागि उहाँले प्रयास गर्नुपरोस्। उहाँले आफ्नो आलिशान कोठामा बसेर "यो कलेज बेकार छ, यसको कुनै भविष्य छैन, विद्यार्थीहरू खराब छन्, प्राध्यापकहरू काम नलाग्ने छन्" भनेर निराशावादी विचारहरू पाल्न सक्नुहुन्छ। उहाँलाई यसो गर्दा कुनै फरक पर्दैन, किनकि उहाँको अस्तित्व यी कुराहरूमा निर्भर छैन। उहाँको निराशावादले उहाँको दैनिक जीवनमा कुनै असर पार्दैन। यो उहाँको लागि एउटा 'विलासिता' हो, एउटा अनावश्यक सुविधा।
सामान्य मानिसको पहुँचभन्दा बाहिर (Beyond the Reach of the Common Man): अब कल्पना गर्नुहोस्, तपाईं एकजना सामान्य विद्यार्थी हुनुहुन्छ जसले छात्रवृत्ति पाएर वा दिनभरि काम गरेर कलेज पढ्दै हुनुहुन्छ। तपाईंलाई थाहा छ कि तपाईंले राम्रोसँग पढेर डिग्री हासिल गर्नुपर्छ, जसले तपाईंलाई राम्रो जागिर पाउन र भविष्य बनाउन मद्दत गर्नेछ।यदि तपाईंले "मैले जति पढे पनि केही हुँदैन," "पास हुन सकिन्न," "डिग्री पाए पनि जागिर पाइन्न" भनेर निराशावादी बन्नुभयो भने के हुन्छ? तपाईंले पढ्न छोड्नुहुन्छ, कक्षामा जान छोड्नुहुन्छ, र अन्ततः तपाईंको कलेज यात्रा असफल हुन्छ। तपाईंले भविष्य बनाउने अवसर गुमाउनुहुन्छ। तपाईं 'निराशावादी बन्ने विलासिता' वहन गर्न सक्नुहुन्न। तपाईंले आशावादी हुनैपर्छ, तपाईंले आफू सफल हुन्छु भन्ने विश्वास गर्नैपर्छ, किनकि तपाईंको भविष्य, तपाईंको जीवनको 'व्यवस्था' तपाईंको कर्म र त्यस कर्मप्रतिको आशामा निर्भर गर्छ। तपाईंको लागि, निराशावाद एउटा 'आफ्नो खुट्टामा आफैं बन्चरो हान्ने' जस्तै हुन्छ।
"मैले माया गरेको एक व्यक्तिले मलाई एकपटक अँध्यारोले भरिएको बाकस दिए।" (Someone I loved once gave me a box full of darkness.) यहाँ 'अँध्यारोले भरिएको बाकस' भनेको शाब्दिक बाकस होइन। यो दुःख, पीडा, निराशा, धोका, कठिनाइ, वा कुनै गहिरो भावनात्मक चोटको प्रतीक हो जुन व्यक्तिले आफूले विश्वास गरेको वा माया गरेको व्यक्तिबाट प्राप्त गर्यो। जब पीडाको स्रोत प्रियजन हुन्छ, तब त्यो अझ बढी गहिरो र असह्य हुन्छ। यो अनुभवले व्यक्तिलाई मानसिक र भावनात्मक रूपमा अँध्यारोमा धकेल्न सक्छ।
"त्यो पनि एउटा उपहार नै थियो भनेर बुझ्न मलाई वर्षौं लाग्यो।" (It took me years to understand that this too, was a gift.) यो भनाइको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पाटो हो। तत्कालको लागि त्यो अनुभव केवल पीडादायी र नकारात्मक मात्र थियो। तर, समय बित्दै जाँदा, जब व्यक्तिले त्यस अनुभवलाई आत्मसात गर्छ, त्यसबाट पाठ सिक्छ, र त्यसको सामना गर्छ, तब उसले बुझ्छ कि त्यो 'अँध्यारो' अनुभवले उसलाई केही बहुमूल्य कुरा सिकाएको रहेछ। 'उपहार' भन्नाले यहाँ सहनशीलता (resilience), गहिरो बुझाइ (deeper understanding), आत्म-ज्ञान (self-knowledge), सहानुभूति (empathy), बलियो चरित्र निर्माण (stronger character), वा जीवनको वास्तविकताप्रतिको परिपक्वता (maturity) जस्ता कुराहरूलाई संकेत गर्दछ। यो पीडा आफैं उपहार नभई, त्यस पीडाबाट प्राप्त हुने सिकाइ र व्यक्तिगत वृद्धि उपहार हो।
प्रियजनले दिएको 'अँध्यारोले भरिएको बाकस' (The 'Box Full of Darkness' from a Loved One): कल्पना गर्नुहोस्, तपाईंले जुन विषय वा प्रोजेक्टलाई आफ्नो करियरको लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ठान्नुभएको थियो, वा जुन विषय तपाईंलाई सबैभन्दा मन पर्छ, त्यही विषयको प्राध्यापक (जसलाई तपाईंले असाध्यै सम्मान गर्नुहुन्छ वा माया गर्नुहुन्छ) ले तपाईंलाई असाध्यैकडा, जटिल र निराश बनाउने खालको असाइनमेन्ट वा थेसिसको विषय दिनुभयो।यो असाइनमेन्ट यति गाह्रो छ कि तपाईंले दिनरात लगाएर काम गर्दा पनि त्यसको समाधान भेट्टाउन सक्नुहुन्न। तपाईंले अनुसन्धान गर्नुहुन्छ, किताबहरू पल्टाउनुहुन्छ, साथीहरूसँग छलफल गर्नुहुन्छ, तर हरेक प्रयासले तपाईंलाई थप भ्रम र निराशातिर धकेल्छ। तपाईंले सोच्नुहुन्छ, "यो प्राध्यापकले मलाई किन यति गाह्रो काम दिनुभयो? उहाँले त मलाई माया गर्नुहुन्छ र मेरो राम्रो चाहनुहुन्छ भन्ने लागेको थियो। यसले त मलाई पूरै अँध्यारोमा धकेल्यो, मेरो भविष्य नै बर्बाद हुने भयो!" यस अवस्थामा, त्यो 'कठिन असाइनमेन्ट' नै 'अँध्यारोले भरिएको बाकस' हो, जुन तपाईंले माया गरेको प्राध्यापक (प्रियजन) बाट प्राप्त गर्नुभयो।
'उपहार' भनेर बुझ्न वर्षौं लाग्यो (It Took Years to Understand it Was a Gift): तपाईंले त्यो असाइनमेन्टमा धेरै संघर्ष गर्नुभयो, सायद कम अंक पनि आयो होला, वा पास हुन पनि धेरै मिहिनेत लाग्यो होला। त्यो बेला तपाईंलाई रिस उठ्यो, निराशा भयो, र तपाईंले त्यस प्राध्यापकलाई दोषी ठान्नुभयो। तर, वर्षौं पछि , तपाईंले कलेज पास गर्नुभयो, जागिर खानुभयो, वा आफ्नो करियरमा अगाडि बढ्नुभयो। जब तपाईंले वास्तविक संसारका चुनौतीहरू (जस्तै: जटिल परियोजनाहरू, समस्या समाधान, नयाँ आविष्कार) को सामना गर्नुभयो, तब अचानक तपाईंलाई त्यो पुरानो 'कठिन असाइनमेन्ट' को याद आयो।त्यो बेला तपाईंले बुझ्नुभयो कि, त्यो असाइनमेन्टले तपाईंलाई समस्या समाधान गर्ने क्षमता (Problem-solving skills), सहनशीलता (Resilience), गहिरो अनुसन्धान गर्ने तरिका (Research methodology), आलोचनात्मक सोच (Critical thinking), र कहिल्यै हार नमान्ने बानी सिकाएको रहेछ। जुन सीपहरूले अहिले तपाईंलाई आफ्ना सहकर्मीहरू भन्दा फरक र अब्बल बनाएका छन्।त्यो बेला तपाईंलाई महसुस हुन्छ, "आहा! त्यो प्राध्यापकले मलाई त्यो बेला अँध्यारोले भरिएको बाकस दिएर वास्तवमा मेरो भविष्यका लागि एउटा अमूल्य सीप र चरित्रको 'उपहार' दिएको रहेछ। उहाँले मलाई सजिलो बाटो होइन, बरु बलियो बन्न सिकाउनु भएको रहेछ।"
Comments
Post a Comment